Kur’an-ı Kerim’de nar, hurma, üzüm, zeytin, incir gibi bazı meyvelerin özel olarak anılması, bu meyvelerin diğerlerine göre taşıdığı üstün faydalar ve hikmetlerle ilişkilidir.

Kur’an-ı Kerim’e hikmetli ve dikkatli bir bakışla yaklaşıldığında, meyve isimlerinin zikredilmesinin ilahî bir maksat ve derin bir hikmet taşıdığı anlaşılır. Kur’an’da ismi geçen bu meyveler, diğer meyve ve sebzelerde bulunmayan bazı özelliklere sahiptir.

Örneğin hurma, 9 farklı vitamin içerir ve Kur’an-ı Kerim’de diğer meyvelerden daha fazla zikredilmiştir. Hem dünya hem de cennet meyvesi olarak tanıtılan hurma, aynı zamanda tam bir öğünün yerini tutabilme özelliğine sahiptir. Bu özellikler üzüm, incir ve nar için de geçerlidir. Yüce Allah’ın bu meyvelere işaret etmesi, onların mucizevî yönleri ve faydalarından kaynaklanmaktadır; yoksa o dönemde Araplar arasında yaygın tüketilmelerinden değil.

Kur’an-ı Kerim’de bitki (nebât) 20’den fazla, ağaç (şecere) 20’den fazla, meyve (fâkihe ve semer) 30’dan fazla, tahıl taneleri (habb) 10’dan fazla, ekin (zar’) 9 defa, sebze (kadb ve bakl) ise 2 defa zikredilmiştir.

Nar (Rummân)

Nar, Kur’an-ı Kerim’de üç yerde anılır. Bir ayette hurma, üzüm ve zeytinle birlikte narın ortaya çıkışına ve olgunlaşmasına bakılması, Allah’ın ayetlerinin görülmesi istenir (En’âm 6/99). Diğer bir ayette hurma ve zeytinle birlikte nar zikredilir; insanlardan nar yemeleri, muhtaçların hakkını vermeleri ve israftan kaçınmaları istenir (En’âm 6/141). Üçüncü hatırlatmada ise cennetteki narlardan söz edilir (Rahmân 55/68).

İncir (Tîn)

İncir, Kur’an’da bir yerde zikredilir ve üzerine yemin edilir (Tîn 95/1). Bu sebeple sûre, “Tîn Sûresi” olarak adlandırılmıştır.

Üzüm (ʿİneb)

Üzüm, Kur’an-ı Kerim’de ondan fazla yerde geçer. Ortaya çıkışı ve olgunlaşması üzerinde tefekkür edilmesi (En’âm 6/99), üzümlerin nitelik bakımından farklı oluşuna dikkat çekilmesi (Ra’d 13/4), onun Allah’ın varlığının işaretlerinden sayılması (Nahl 16/11; Yâsîn 36/34) ve üzümden elde edilen içeceğin hoş bir rızık olarak nitelendirilmesi (Nahl 16/67) dikkat çeker. Müşrikler Peygamberimize (s.a.v.) “Eğer sen Allah’ın elçisiysen, neden bir üzüm bağın yok?” demişlerdir (İsrâ 17/90-91). Ayrıca bir meselde, bol ürünlü bir bağ sahibinin kibirle bağının yok olmayacağını zannetmesi ve sonunda pişman olması anlatılır (Kehf 18/32-42).

Hurma (Rutab, Nahl)

“Hurma ağacı” (nahl, nahîl, nahle) kelimesi Kur’an’da 20 ayette geçer. Sekiz ayette yalnızca hurmadan, on iki ayette ise zeytin, nar ve üzüm gibi meyvelerle birlikte zikredilir. Ayrıca “line” adlı hurma türü (Haşr 59/5) ve “rutab” (taze hurma) (Meryem 19/25) olarak da anılır. Nahl Sûresi 67. ayette hurmadan elde edilen içkinin güzel bir rızık olduğu belirtilir. Kur’an insanları hurma kümeleri ve türlerinin çeşitliliği üzerine düşünmeye çağırır (Ra’d 13/4; En’âm 6/99; Kâf 50/10), israftan kaçınmayı öğütler (En’âm 6/141) ve yeşil hurma bahçelerini Allah’ın ayetleri arasında sayar (Yâsîn 36/34). Hurma ayrıca cennet meyvesi olarak nitelendirilir.

Salatalık / Hıyar (Kıssâ’)

Salatalık, İsrailoğulları kıssasında geçer. Hz. Musa’dan (a.s.) bir tek yemekle yetinmeyip salatalık istemeleri üzerine zikredilir (Bakara 2/61).

Zeytin (Zeytûn)

Zeytin, Kur’an’da 6 yerde anılır. Bir ayette Sînâ Dağı’nda yetişen ve yağ veren ağaç olarak işaret edilir (Mü’minûn 23/20). İki yerde yalnız, beş yerde ise hurma, nar, üzüm ve incirle birlikte zikredilir. Zeytin ağacının bitişi Allah’ın ayetlerinden sayılır (Nahl 16/11), mübarek ve bereketli bir ağaç olarak tanımlanır (Nûr 24/35) ve Allah zeytine yemin eder (Nûr 24/35).

Muz (Talh)

Muz, Kur’an-ı Kerim’de bir yerde, cennet ehlinin meyveleri üst üste dizilmiş bir ağaçtan (talh) yararlanacağı şeklinde anılır (Vâkı’a 56/29). Çoğu müfessir “talh”ı muz ağacı olarak yorumlarken, Fârûkî “akasya” olduğunu belirtir.

Soğan (Basal)

Soğan, İsrailoğulları kıssasında Hz. Musa’dan (a.s.) istenen yiyecekler arasında zikredilir (Bakara 2/61).

Sarım sak (Fûm)

Sarım sak da İsrailoğulları’nın Hz. Musa’dan (a.s.) talep ettikleri arasında yer alır (Bakara 2/61).

Men (Kudret helvası) – Terebinth

Kur’an-ı Kerim’de üç yerde İsrailoğulları’na verilen bir nimet olarak “men” zikredilir (Bakara 2/57; A’râf 7/160; Tâ-Hâ 20/80). Bazıları bunu ağaç öz suyu, bazıları ise bir mantar türü olarak yorumlamıştır. Görünen o ki, İsrailoğulları’nın yararlandığı özel reçineli ağaç özleriydi.

Hına / Kâfûr

Kâfûr kelimesi Kur’an’da bir kez (İnsân 76/5) cennet ehlinin içeceğine katılan hoş kokulu bir madde olarak geçer. Kâfûr, fesleğen ve papatya gibi bitkilerden elde edilen güzel kokulu bir maddedir. “Reyhân” ise hoş kokulu bitkilerin genel adıdır. Kur’an’da iki yerde reyhân zikredilir: biri dünyadaki ilahî nimetlerden (Rahmân 55/12), diğeri ise cennette mukarreblere verilen nimetlerden (Vâkı’a 56/89).

Zencefil (Zencebîl)

Zencefil, Kur’an’da bir yerde cennet ehlinin içeceğine karıştırılan bir madde olarak anılır (İnsân 76/17). Zencefil, Maveraünnehir, Umman, Yemen ve Hindistan’da yetişen sıcak tabiatlı kokulu bir bitkidir.

Mercimek (ʿAdes)

Mercimek, İsrailoğulları’nın Hz. Musa’dan (a.s.) istedikleri arasında sayılır (Bakara 2/61).

Kabak / Kestane kabağı (Yaktîn)

Kabak, Kur’an-ı Kerim’de bir yerde (Sâffât 37/146) geçer: Hz. Yunus’u balığın karnından kurtardıktan sonra Allah, onun başına bir kabak bitkisi yetiştirmiş; böylece güneşin yakıcı ışınlarından korunmuştur. Buhârî ve diğer kaynaklarda (Bihârü’l-envâr, c. 66, s. 119) rivayet edildiğine göre, Resûlullah (s.a.v.) yeni bir meyve gördüğünde onu öper, gözüne ve ağzına götürür ve “Allah’ım, bu meyvenin başlangıcını bize afiyetle gösterdiğin gibi sonunu da afiyetle göster” diye dua ederdi.

Kur’an’da geçen diğer bitkiler: “Nebât” (bitki) 20+ defa, “şecere” (ağaç) 20+ defa, “fâkihe ve semer” (meyve) 30+ defa, “habb” (tohum/tahıl) 10+ defa, “zar'” (ekin) 9 defa, “kadb ve bakl” (sebze) 2 defa geçmektedir.

Dipnotlar (âyet referansları):

1. En’âm 6/99

2. En’âm 6/141

3. Rahmân 55/68

4. Tîn 95/1

5. En’âm 6/99

6. Ra’d 13/4

7. Nahl 16/11; Yâsîn 36/34

8. Nahl 16/67

9. İsrâ 17/90-91

10. Kehf 18/32-42

11. Ra’d 13/4; En’âm 6/99; Kâf 50/10

12. En’âm 6/141

13. Yâsîn 36/34

14. Bakara 2/61

15. Mü’minûn 23/20

16. Nahl 16/11

17. Nûr 24/35

18. Nûr 24/35

19. Vâkı’a 56/29

20. Bakara 2/61

21. Bakara 2/61

22. Bakara 2/57; A’râf 7/160; Tâ-Hâ 20/80

23. Rahmân 55/12

24. Vâkı’a 56/89

25. İnsân 76/17

26. Bakara 2/61